“Bilmiyor” Değil, Yapmıyor: Silahlandırılmış Yeteneksizlik Üzerine
Hiç tanıdık geldi mi?
“Ben anlamıyorum bu ütü işinden.”
“Sen daha iyi yapıyorsun.”
“Ben beceremem, sen hallet istersen.”
İşte sana modern çağın en sinsi kaçış stratejilerinden biri: Silahlandırılmış yeteneksizlik.
Bu öyle bir kavram ki; kişi aslında bir işi yapabilecek durumda olduğu hâlde, yapamıyormuş gibi davranıyor.
Üstelik bu “beceriksizlik”, zamanla üzerine yapışıyor. Neden?
Çünkü o işi yapma sorumluluğundan sistematik olarak kaçmak istiyor.
Biraz Bilim: Bu Bir Öğrenme Eksikliği Değil, Bilinçli Bir Tercih
Psikolojide bu davranış, pasif agresif stratejiler içinde yer alır.
Kişi, açıkça “Yapmak istemiyorum” demek yerine, yetersiz rolü oynar.
Bunu sürdürdükçe çevresindekiler onun yerine yapmaya başlar.
Özellikle kadınlar, evde ve işte bu yükün altında ezilir.
Ve ne yazık ki bu durum, sadece bireysel bir yorgunluk değil — toplumsal bir eşitsizliğe dönüşür.
Görünmeyen Emek: Kadınların Sırtına Yüklenen Sessiz Görevler
Bugün birçok kadın; “Ben yapmazsam kim yapacak?” hissiyle yaşıyor.
Çocuğun okul çantasını hazırlamak, annenin ilaçlarını takip etmek,
evdeki organizasyonu sürdürmek, duygusal destek olmak…
Üstelik birçoğu bu görevleri kimse fark etmeden, otomatik pilotta sürdürüyor.
Ve bu arada, yanında biri “çamaşır makinesi bana karmaşık geliyor” deyip elini taşın altına koymuyor.
Manipülasyonun Masum Maskesi: “Ben Bilmiyorum…”
Silahlandırılmış yeteneksizlik; bir erkeğin annesiymişsin gibi hissettiren,
patronunun sekreterine dönüşmene neden olan, arkadaşının ilişkilerdeki
tüm yükü sana bıraktığı o durumların arkasındaki görünmez güç olabilir.
Bu davranış biçimi masum görünse de, altında bir güç dinamiği yatar.
Yapabilecek olan ama yapmayan, seni yavaşça kendi yerine zorunlu kılar.
Sen fark etmeden, “yapıcı, becerikli, fedakâr” olan sen, zamanla yorulan, kırılan, görünmeyen biri haline gelirsin.
Peki Ne Yapmalı?
-
İlk adım: Fark etmek.
“Bu işi neden hep ben yapıyorum?” sorusunu kendine sor. -
İkinci adım: Yükü iade etmek.
Beceriksizlik maskesinin altındaki kaçışı gör ve geri adım atma. -
Üçüncü adım: Öğrenmeyi teşvik et, görev dağılımı yap.
“Bilmiyorsan öğrenebilirsin.” demek, çok şey değiştirir.
Son Söz
Bu yazı bir suçlama yazısı değil.
Ama sustuğumuzda, görmezden geldiğimizde, başkalarının beceriksizliğini üstlenerek
“iyi insan” olmaya çalıştığımızda — aslında kendi emeğimizi yok sayıyoruz.
Silahlandırılmış yeteneksizlik, sessiz bir yük gibi taşınmasın artık.
Sen yük değilsin.
Senin yaptıkların, görünmeyen emeklerin, eşitliğin temelidir.
